088 112 54 54 info@safetyschool.nl

Een fractuur is een veel voorkomend letsel. Wil je weten hoe je een fractuur moet behandelen? Volg dan een cursus EHBO. In dit artikel geven we vast een voorproefje.

Kenmerken van een fractuur zijn: pijn; (meestal) een blauwrode zwelling; en ‘functieverlies’. Bij functieverlies kan het getroffen lichaamsdeel voorbij de fractuur niet meer bewegen. Daarin onderscheidt een fractuur zich van een kneuzing of verstuiking.

Soorten fracturen

Er zijn verschillende soorten fracturen:

  • Enkelvoudige fractuur: het bot is op één plaats gebroken.
  • Gecompliceerde fractuur: hetzelfde bot is op meerdere plaatsen gebroken. In sommige gevallen is een deel van het bot geheel ‘verbrijzeld’.
  • Open fractuur: er komt door de fractuur spanning te staan op het spierweefsel en de huid, waardoor een scheur ontstaat.

Greenstickfractuur

Een bijzondere fractuur is de zgn. ‘greenstickfractuur’ of ‘twijgbreuk’. Er ontstaat een inscheuring, maar het bot breekt niet helemaal door. De greenstickfractuur komt vooral voor bij kinderen. Dat komt doordat de botten van jongere kinderen nog flexibel zijn.

Helaas is de greenstickfractuur vaak moeilijk te herkennen. Ouders en verzorgers moeten kinderen daarom goed observeren. Gebruikt een kind een bepaald ledemaat minder of anders dan voorheen? En geeft het kind bovendien aan dat het pijn heeft? Dan is het verstandig om een foto te laten maken.

Wervelfractuur

Een fractuur in de nek- of rugwervels is zeer ernstig. Als een wervel breekt is het risico groot, dat er zenuwen beklemd raken. Ze kunnen zelfs zo beschadigd raken, dat ze geen signalen meer kunnen doorgeven. Dan spreken we van een dwarslaesie, met alle gevolgen van dien (functieverlies, verlamming). Een wervelfractuur moet je daarom altijd voorzichtig behandelen.

Schedelbasisfractuur

Een eveneens ernstige breuk is de schedelbasisfractuur. Dat is een breuk aan de onderkant van de schedel. Een schedelbasisfractuur ontstaat meestal door extreem ‘geweld’. Bijvoorbeeld wanneer iemand na een aanrijding 3 meter door de lucht wordt geslingerd. Of als iemand tijdens een gevecht een harde klap op het hoofd krijgt. De kenmerken van een schedelbasisfractuur zijn:

  • Meestal is het slachtoffer bewusteloos.
  • Vaak komt er bloed uit een oor, dat vermengd is met waterig vocht. Dikwijls worden dan bovendien de oogkassen blauw. Als er een schedelfractuur optreedt, knapt namelijk vaak een aantal bloedvaatjes. Het vrijkomende bloed stroomt via de dichtstbijzijnde gehoorgang naar buiten en / of verzamelt zich in de oogholten. Het waterige vocht dat met het bloed uit het oor komt is hersenvocht. Verliest iemand veel hersenvocht, dan is er kans op onherstelbare hersenschade.
  • Vaak is ook sprake van een hersenschudding of hersenkneuzing.

Wat te doen bij een fractuur?

Een fractuur moet worden ‘gezet’. Dat wil zeggen: de beide delen van het gebroken bot moeten weer op de goede plaats worden gebracht. Het zetten is echter een handeling voor de ambulancedienst of het ziekenhuis en niet voor u als EHBO-er. EHBO-ers hebben ook niet de kennis en materialen om te spalken.

EHBO-ers kunnen wel het gebroken lichaamsdeel steun geven in afwachting van de professionele hulp. Het doel is:

  • de pijn verminderen
  • voorkomen dat de situatie verslechtert

Laat het getroffen lichaamsdeel altijd in de oorspronkelijke positie liggen.

Ondersteuning bij een arm- of polsfractuur

Een gebroken pols of onderarm kan u ondersteunen met een mitella. Een fractuur van de bovenarm of het sleutelbeen, of een schouder uit de kom, wordt ondersteund met een brede das. Dit is een 2 keer dubbelgevouwen driekante doek, die pols en hand draagt.

Ondersteuning bij een beenfractuur

Een gebroken been ondersteun je bijv. met een opgerolde deken of jas aan de buitenkant van het been. Steun daarbij ook de voet. De voet is na een beenfractuur een ‘dood’ gewicht, dat het been naar buiten trekt. Dat is erg pijnlijk.

Ondersteuning bij een wervelfractuur

Rust en steun geven is ook heel belangrijk bij een wervelfractuur. Een slachtoffer met een mogelijke wervelfractuur moet blijven liggen in de houding waarin hij wordt aangetroffen. Alleen als de ademhaling bedreigd wordt mag zo’n slachtoffer voorzichtig in een andere houding worden gebracht. Ga voor steun achter het slachtoffer zitten en klem het hoofd stevig tussen twee handen. Als het hoofd wordt vastgehouden zal een slachtoffer ook de andere lichaamsdelen eerder stilhouden.

Ondersteuning bij een schedelbasisfractuur

Een schedelbasisfractuur is de enige fractuur, waarbij een slachtoffer wel in een andere houding moet worden gebracht. Meestal is bij een schedelbasisfractuur sprake van bewusteloosheid en een bedreigde ademhaling. Een slachtoffer met die klachten brengen we bij voorkeur in de stabiele zijligging. Loopt er bloed uit een oor? Zorg dan, dat het bloedende oor aan de bovenzijde komt te liggen. Dat kan het verlies van hersenvocht helpen voorkomen.

Wil je meer weten over EHBO bij fracturen? Wil je oefenen met de bijbehorende technieken en middelen? Volg dan een cursus EHBO.